Doel en werking van de plan-m.e.r.-screeningsgids
Deze plan-m.e.r.-screeningsgids is opgesteld door het Vlaams Expertisecentrum voor Milieueffectrapportage (VECM). De gids biedt ondersteuning om voor een plan aan te tonen dat het geen aanzienlijke effecten kan veroorzaken, en er dus geen plan-MER opgesteld moet worden. Op die manier is de gids een hulpmiddel voor zowel de initiatiefnemers van plannen (die de plan-m.e.r.-screening (laten) opstellen) als de bevoegde overheid die moet motiveren dat een plan geen aanzienlijke effecten veroorzaakt.
De gids is gemaakt voor plan-m.er.-screenings voor de volgende types van plannen: een RUP, een aanvraag tot planologisch attest, een herziening of opheffing van voorschriften volgens artikel 7.4.4/1 van de VCRO, een vrijgave van een woonreservegebied. Voor verordeningen werd er eerder al een ‘plan-m.e.r.-screeningssjabloon’ opgesteld, dat ter beschikking is op de website van het VECM.
De gids bevat voor elke discipline een aantal vragen over de ingrepen die het plan mogelijk maakt. Op basis van de antwoorden biedt de gids vervolgens handvaten aan voor het onderzoek naar en de onderbouwing dat er geen aanzienlijke effecten kunnen zijn. Afhankelijk van de aard van het plan en van de kenmerken van de omgeving kan de motivatie variëren van zeer beknopt tot meer uitgebreid (zie ook Deel 6).
Plan-m.e.r.-screenings kunnen opgesteld worden door omgevingsambtenaren, studiebureaus met of zonder erkende MER-deskundigen, architecten, … Er zijn geen specifieke vereisten voor de opstellers van plan-m.e.r.-screenings, maar uiteraard is er een minimumkennis vereist over plan-milieueffectrapportage en over de verschillende milieudisciplines.
De gids bouwt verder op de studie ‘Plan-m.e.r.-screeningssjabloon’ uit 2018. Ze bevat dus algemene informatie, achtergrondinformatie, tips en aandachtspunten, … als teksten die gekopieerd en overgenomen kunnen worden in concrete plan-m.e.r-screenings, en dit voor veel verschillende mogelijke combinaties van plan en omgeving. Daarom is de gids vrij omvangrijk. Het is niet de verwachting dat een plan-m.e.r.-screening even uitgebreid is. Via een plan-m.e.r.-screening moet vrij snel en eenvoudig aangetoond kunnen worden dat er geen aanzienlijke effecten zullen optreden en dat er geen leemten zijn in de kennis die verhinderen om deze conclusie te trekken.
Het gebruik van deze gids is vrijblijvend. Het blijft de initiatiefnemer toegestaan om in een vormvrije nota de milieueffecten van het voorgenomen plan te beschrijven, of om er slechts delen van te gebruiken.
Voor sommige plannen is de plan-m.er.-screening een op zich staand document, voor andere kan ze geïntegreerd worden in een ander document. In het geval van een RUP is die integratie verplicht en is de plan-m.e.r.-screening onderdeel van een startnota. Een aantal aspecten die verplicht deel uitmaken van een startnota komen ook in deze gids aan bod, zoals de afbakening, planomschrijving, …. Dubbele beschrijvingen moeten dan vermeden worden.
Dit is geen checklist
Noot voor de opstellers van plan-m.e.r.-screenings:
Plan-m.er.-screenings worden gemaakt voor diverse types van plannen: een RUP, een aanvraag tot planologisch attest, een herziening of opheffing van voorschriften volgens artikel 7.4.4/1 van de VCRO, een vrijgave van een woonreservegebied, … Deze plannen kunnen bovendien ook thematisch en qua schaalgrootte erg verschillend van aard zijn. Het kan gaan om de herbestemming van een verlaten industriële site in een stadskern, de vrijwaring van open ruimte in een gemeente, de regularisatie van een loods van een schrijnwerkerij in agrarisch gebied, de vrijgave van enkele percelen in woonuitbreidingsgebied, … Ook de omgeving kan erg verschillend zijn: een stadskern, een natuurgebied, de duinen, …
Het is niet mogelijk om voor al deze verschillende combinaties van thema, schaal en omgeving precies aan te geven welke aspecten aan bod moeten komen in een plan-m.e.r.-screening en hoe gemotiveerd moet of kan worden dat de effecten niet aanzienlijk zijn. Daarom mag deze gids ook niet beschouwd worden als een checklist: de gids kan onmogelijk volledig zijn en biedt geen inspiratie voor minder vaak voorkomende situaties qua thema, schaal en omgeving.
Noot voor de lezers van plan-m.e.r.-screenings:
Deze gids is een hulpmiddel om voor veel voorkomende soorten plannen aan te tonen dat ze geen aanzienlijke effecten zullen hebben. Het is echter geen checklist waaraan alle plan-m.e.r.-screenings moeten voldoen. Het is mogelijk om een motivatie op te bouwen op een andere manier.
Bovendien evolueert kennis en wetenschap, en dit aan een steeds sneller tempo. Informatie uit deze gids kan dus op een bepaald moment verouderd zijn, ondanks de intentie om deze regelmatig bij te werken. Maar ook voor informatie die opgenomen is in een plan-m.e.r.-screening in een lopende procedure, kan op een bepaald moment een nieuwere bron of werkwijze gepubliceerd worden, al dan niet ook in deze gids. Dat betekent niet dat de conclusie over de aanzienlijkheid niet meer correct zou zijn.
Evenmin is het nodig dat elk aspect uit deze gids in elke screening aan bod komt. Enkele voorbeelden:
- We raden aan om de meest recente kaarten te gebruiken en om deze indien nodig te actualiseren tijdens de planprocedure. Voor sommige kaarten wordt er jaarlijks een nieuwe versie gepubliceerd, voor andere op onregelmatige tijdstippen. Als er nog een oudere kaart gebruikt wordt op het moment dat het plan vastgesteld wordt, betekent dit niet per definitie dat de conclusie over de effecten niet meer geldig is. Een nieuwe kaart over de luchtkwaliteit bv. verschilt slechts in beperkte mate van de kaart voor het vorig jaar.
- De afbakening van no regret-zones voor PFAS is een vrij recent gegeven. Meestal ligt een plangebied niet in zo’n zone. Vermelden dat een plangebied niet in een dergelijke zone ligt, kan informatief zijn en dus wordt er in deze gids ook op ingegaan. Maar soms ligt een plangebied erg ver van de meest nabije no regret-zone en is het zo vanzelfsprekend voor de opstellers van een plan-m.e.r.-screening dat er zich geen probleem kan stellen i.v.m. de aanwezigheid van PFAS, dat dit aspect onvermeld blijft. Idem voor de strategische geluidsbelastingkaarten, die geen info geven over wegen met minder dan 3 miljoen voertuigpassages per jaar. Voor gebieden die ver van drukke wegen, de luchthaven en spoorwegen liggen, is ook zonder dat deze kaart getoond wordt duidelijk dat er, behoudens specifieke omstandigheden, zich in de referentiesituatie geen probleem stelt inzake geluidsbelasting. Dergelijke informatie niet opnemen betekent niet dat de screening onvolledig zou zijn.